FANDOM


Cez
Cez
Czysty cez metaliczny
Bouncywikilogo Zobacz artykuł na wikipedii Cez

Cez (Cs, Caesium) – najbardziej reaktywny metal otrzymany w ilościach rzeczywistych. Należy do grupy metali alkalicznych. Najważniejszy pierwiastek z punktu widzenia dozymetrii. Posiada 62 izotopy, licząc z jądrami w stanie wzbudzonym, w tym tylko jeden niepromieniotwórczy występujący naturalnie (133Cez).

Cez-134 Edytuj

Cez-134, o czasie połowicznego rozpadu równemu 2,0648 lat, rozpada się przez emitowanie cząstek beta na bar-134 lub poprzez wychwyt elektronu przechodząc w ksenon-134, co czyni go przedostatnim ogniwem łańcucha beta zaniku izotopów o masie atomowej równej 134 unity. Można go otrzymać także poprzez aktywację neutronową cezu-133. Nie jest produktem wybuchu bomby atomowej. Podobnie, jak cez-135, używany był w hydrologii do znakowania ilościowego stężenia cezu.

Obecnie występuje w Czarnobylu tylko w śladowych ilościach ze względu na krótki czas rozpadu.

Cez-137 Edytuj

symbol
izotopu
Z(p) N(n)  
masa izotopu (u)
 
połowiczny czas rozpadu
energia wzbudzenia
112Cs 55 57 111,95030(33) 500(100) µs
113Cs 55 58 112,94449(11) 16,7(7) µs
114Cs 55 59 113,94145(33) 0,57(2) s
115Cs 55 60 114,93591(32) 1,4(8) s
116Cs 55 61 115,93337(11) 0,70(4) s
116mCs 100(60) keV 3,85(13) s
117Cs 55 62 116,92867(7) 8,4(6) s
117mCs 150(80) keV 6,5(4) s
118Cs 55 63 117,926559(14) 14(2) s
118mCs 100(60) keV 17(3) s
119Cs 55 64 118,922377(15) 43,0(2) s
119mCs 50(30) keV 30,4(1) s
120Cs 55 65 119,920677(11) 61,2(18) s
120mCs 100(60) keV 57(6) s
121Cs 55 66 120,917229(15) 155(4) s
121mCs 68,5(3) keV 122(3) s
122Cs 55 67 121,91611(3) 21,18(19) s
122m1Cs 45,8 keV mniej niż 1 µs
122m2Cs 140(30) keV 3,70(11) min
122m3Cs 127,0(5) keV 360(20) ms
123Cs 55 68 122,912996(13) 5,88(3) min
123m1Cs 156,27(5) keV 1,64(12) s
123m2Cs 231,63+X keV 114(5) ns
124Cs 55 69 123,912258(9) 30,9(4) s
124mCs 462,55(17) keV 6,3(2) s
125Cs 55 70 124,909728(8) 46,7(1) min
125mCs 266,6(11) keV 900(30) ms
126Cs 55 71 125,909452(13) 1,64(2) min
126m1Cs 273,0(7) keV mniej niż 1 µs
126m2Cs 596,1(11) keV 171(14) µs
127Cs 55 72 126,907418(6) 6,25(10) h
127mCs 452,23(21) keV 55(3) µs
128Cs 55 73 127,907749(6) 3,640(14) min
129Cs 55 74 128,906064(5) 32,06(6) h
130Cs 55 75 129,906709(9) 29,21(4) min
130mCs 163,25(11) keV 3,46(6) min
131Cs 55 76 130,905464(5) 9,689(16) d
132Cs 55 77 131,9064343(20) 6,480(6) d
133Cs 55 78 132.905451933(24) stabilny
134Cs 55 79 133,906718475(28) 2,0652(4) a
134mCs 138.7441(26) keV 2,912(2) h
135Cs 55 80 134,9059770(11) 2,3(3)E+6 lat
135mCs 1632,9(15) keV 53(2) min
136Cs 55 81 135,9073116(20) 13,16(3) d
136mCs 518(5) keV 19(2) s
137Cs 55 82 136,9070895(5) 30,1671(13) lat
138Cs 55 83 137,911017(10) 33,41(18) min
138mCs 79,9(3) keV 2,91(8) min
139Cs 55 84 138,913364(3) 9,27(5) min
140Cs 55 85 139,917282(9) 63,7(3) s
141Cs 55 86 140,920046(11) 24,84(16) s
142Cs 55 87 141,924299(11) 1,689(11) s
143Cs 55 88 142,927352(25) 1,791(7) s
144Cs 55 89 143,932077(28) 994(4) ms
144mCs 300(200) keV mniej niż 1 s
145Cs 55 90 144,935526(12) 582(6) ms
146Cs 55 91 145,94029(8) 0,321(2) s
147Cs 55 92 146,94416(6) 0,235(3) s
148Cs 55 93 147,94922(62) 146(6) ms
149Cs 55 94 148,95293(21) 150 ms (na pewno więcej niż 50 ms)
150Cs 55 95 149,95817(32) 100 ms (na pewno więcej niż 50 ms)
151Cs 55 96 150,96219(54) 60 ms (na pewno więcej niż 50 ms)


Cez-137, zgodnie z międzynarodowym prawem atomowym, jest podstawowym znacznikiem reprezentującym stężenia sztucznych izotopów promieniotwórczych w powietrzu i artykułach żywieniowych. W Polsce regularnie badane jest stężenie tego izotopu w powietrzu i w mleku. 15 stycznia 2009 zgodnie z danymi Państwowej Agencji Atomistyki stężenie cezu-137 w powietrzu wynosiło od 0,1 do 6,7 µBq/m3 (średnio 1,1), a w mleku krowim od 0,26 do 1,0 µBq/m3 (średnio 0,5).

Cez-137 posiada połowiczny czas rozpadu rzędu 30,07 lat. Rozpada się poprzez rozpad β- na wzbudzony bar-137. Większość związków cezu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Ze względu na swą reaktywność praktycznie zawsze występuje w związkach[1]. Cez jest podobny do potasu czy sodu, więc zostaje wchłonięty przez organizmy żywe i użyty w układzie nerwowym oraz mięśniowym. Może powodować raka nawet do 30 lat po absorpcji przez organizm[2], jednak ze względu na układ w jaki zostaje wbudowany (ciągły ruch cząsteczek) cez zostaje wydalony przez organizm w trzy miesiące w czystym środowisku[3]. Cez-137 jest także przyczyną chorób układu odpornościowego oraz płuc.

Mapa cez

Skażenie cezem-137 10 maja 1986 roku

Ze względu na reaktywność chemiczną, związki cez-137 jest rzadko stosowany w radiografii. Głównie używany jako donor atomów Ba-137m, służących do konserwacji żywności oraz radioterapii.

W 1987 w brazylijskiej miejscowości Goiânii skradziono tuleje zawierającą chlorek cezu; źródło promieniowania pochodziło właśnie z cezu-137. W wyniku incydentu zmarły 4 osoby i ponad 200 zostało napromieniowanych.

Cez-137 a Czarnobyl Edytuj

Cez-137 jest najbardziej rozpowszechnionym izotopem w Zonie. Szacuje się, iż w wyniku katastrofy, tereny skażone cezem powyżej jednego kiura to przeszło 130 tysięcy km2. W samej Rosji skażenie tego typu objęło 19 obwodów oraz 3,2% europejskiego terytorium byłego ZSRR. Na Białorusi to 23% terytorium kraju. Co piąty obywatel tego państwa żyje na skażonych ziemiach. W samej Zonie to 70000 Ci w sumie pochodzących od cezu.

W Czarnobylu także występuje specyficzny rodzaj bakterii, które intensywnie chłonie związki cezu. Organizmy te są równie radioaktywne co paliwo jądrowe w sarkofagu i mogą je przenosić, zarówno w przestrzeni, jak i w łańcuchu pokarmowym.

Przypisy Edytuj

  1. Co nie ma znaczenia z radiologicznego punktu widzenia, albowiem wiązania chemiczne nie wpływają na zdolności promieniotwórcze.
  2. Radioactive Cesium Spill Cooks Europe aut. John M. publikacja: Earth Island Institute, pismo: Earth Island Journal zima/wiosna 1998-1999
  3. Piołunowy las, Mary Mycio, wyd. RK; 2005